Een frisse duik in: Theory of Change

Betekenisvolle verandering, hoe werkt dat in de praktijk? Helaas is dat niet in één hokje te plaatsen. Want een ontwerpende aanpak, die ziet er telkens weer anders uit. We gebruiken verschillende ontwerpbenaderingen om complexe vraagstukken aan te gaan. En Theory of Change is er eentje van.

Wat is de Theory of Change?

De Theory of Change is een verandermodel dat helpt om systeemvraagstukken inzichtelijk te maken en vanuit het perspectief van de verschillende doelgroepen de verandering vorm te geven. We verbinden wat we doen met wat we willen bereiken. En zo vormen we een doordachte uitvoeringsagenda.

We beginnen altijd bij de langetermijndoelen en werken vanuit daar terug in de tijd. We vragen ons af: welke tussenstappen moeten er plaatsvinden om die gewenste toekomst te bereiken? En aan welke voorwaarden moeten we onderweg voldoen? Door die verbanden expliciet te maken, ontstaat niet alleen een betere aanpak, maar ook de mogelijkheid om onderweg te toetsen of we samen op de goede weg zijn.

Raamwerk voor betekenisvolle verandering

De Theory of Change geeft ons de handvatten en kaders om betekenisvolle verandering vorm te geven. Hiervoor gebruiken we een aantal opeenvolgende stappen:

1. Principes/verandermechanismen: de fundamentele aannames over hoe verandering werkt in een bepaalde context. Welke factoren beïnvloeden de situatie? Welke processen zijn er gaande?
2. Inputs: wat staat en gebeurt er al? Waar kunnen we op voortbouwen?
3. Acties: dit zijn de concrete acties die we gaan ondernemen om de gewenste verandering teweeg te brengen. Denk aan projecten, programma’s, interventies, etc.
4. Outputs: dit zijn de directe resultaten van de activiteiten. Wat leveren we op met onze acties? Hoeveel mensen bereiken we? Welke producten of diensten ontwikkelen we?
5. Outcomes: dit zijn de effecten op korte en middellange termijn die voortkomen uit de outputs. Welke veranderingen zien we in kennis, houding, gedrag of omstandigheden van de doelgroep?
6. Impact: dit is de lange termijn verandering die we uiteindelijk willen bereiken. Wat is het verschil dat we willen maken in de wereld? Wat merken de doelgroep en andere betrokkenen?
7. Eindbeeld/Ideale toekomst: dit is de visie die we hebben op hoe de situatie eruit ziet als je impact is gerealiseerd. Hoe ziet de wereld er dan uit?

Een bewezen aanpak

De Theory of Change kent haar wortels in de evaluatiewetenschap van de jaren negentig. De sociologe Carol Weiss legde in 1995 de vinger op een hardnekkig probleem: complexe programma’s zijn zo moeilijk te evalueren, omdat de aannames die eraan ten grondslag liggen zelden expliciet worden gemaakt. Betrokkenen weten wel wat ze willen bereiken, maar niet goed hoe de weg daar naartoe eruitziet. En dan mis je precies de tussenstappen die het verschil maken. Weiss stelde een eenvoudige maar krachtige oplossing voor: benoem vooraf welke opeenvolgende veranderingen je verwacht en gebruik dat als kompas. Sindsdien is de aanpak breed omarmd door overheden, publieke- en maatschappelijke organisaties.

Zo gaat dat eraan toe in de praktijk

Leefbare buurten
Afvalbeleid: Hoe we samen met andere beleidsdomeinen een duurzame toekomst hebben vormgegeven in Geldrop-Mierlo

Laten we eerlijk zijn: de meeste beleidsstukken over afval eindigen in een stoffige lade. Maar in Geldrop-Mierlo pakten we het anders aan. Samen met de gemeente en afvalinzamelaar Cure ontwierpen we een Afval- en Grondstoffenplan dat niet alleen over kilo’s gaat, maar over een hechte, duurzame gemeenschap.

Lees verder

Hoe kun jij ook aan de slag met de Theory of Change?

De Theory of Change helpt overheden en organisaties om helder te maken wat troebel is. Door lange termijn doelen te formuleren ontstaat een concreet beeld van waar teams en organisaties naartoe werken. En het raamwerk voor betekenisvolle verandering maakt inzichtelijk wat mensen daadwerkelijk gaan doen de komende tijd.

Het resultaat?

• Grip en inzicht in de langetermijndoelen en de nodige activiteiten om die te bereiken.
• Een helder kompas om je een weg te banen door visies, beleidsstukken en wet- en regelgeving.
• Een concrete uitvoeringsagenda voor de korte, middellange en lange termijn.

Samen ontdekken wat de Theory of Change kan betekenen voor jouw vraagstuk? Neem contact op met Renate (renate@zeewaardig.com).