Jongerenparticipatie in Veldhoven: mentale weerbaarheid begint met luisteren

Gelukkige en weerbare burgers, dat willen we allemaal, maar hoe breng je die wens in de praktijk? Gemeente Veldhoven ziet vooral kansen bij de jeugd: als we de mentale weerbaarheid kunnen verbeteren van opgroeiende jongeren, dan resulteert dat op de lange termijn in meer veerkrachtige en zelfredzame volwassenen. Om jongeren meer stem te geven in uitvoeringsplannen, hielpen wij de gemeente meer inzicht te krijgen in wat er speelt in het leven van de Veldhovense jeugd.

Geschreven door ontwerpende aanpakker Natasja Leurs

Beleidsontwikkeling voor én met jongeren

Gemeente Veldhoven heeft mentaal welzijn van jongeren aangewezen als een van de vier speerpunten in het Koersdocument Focus op alle Jeugd. Een logische keuze: de druk op jongeren is groot, en dat vraagt om een uitvoeringsplan voor ’27/’28 dat écht aansluit bij wat zij nodig hebben. Niet bedacht vanachter een bureau, maar samen met de jongeren zelf.

Daarom vroeg Gemeente Veldhoven ons om onderzoek te doen naar wat er speelt onder Veldhovense jongeren op het gebied van mentaal welzijn. Kloppen de aannames van de gemeente en bovenal: wat kunnen jongeren zelf oplossen en waar kunnen ze ondersteuning gebruiken? Aan ons de taak om de beleefwereld van jongeren tastbaar en toegankelijk te maken voor professionals binnen gemeente Veldhoven en de betrokken sociale partners.

Wat leeft er nu écht onder de jongeren in Veldhoven en aan welke knoppen kunnen we als gemeente draaien om hun mentale weerbaarheid optimaal te ondersteunen?
Gemeente Veldhoven

Kwalitatief onderzoek bij Sondervick College Veldhoven

Het Sondervick College Veldhoven nodigde ons uit om samen met tweedeklassers onderzoek te doen. Natuurlijk niet de ideale spreiding qua leeftijd, maar wel op onderwijsniveau en achtergrond. Zo deden we onderzoek met zowel praktische als meer theoretische niveaus en met een internationale klas met kinderen van ouders die hier naartoe zijn gereisd voor hun werk.

Samen met de leerlingen doorliepen we een reflectieproces over mentaal welzijn. We gebruikten beeldende en geschreven werkvormen, zodat leerlingen verschillende manieren aangeboden kregen om zich in hun gevoelswereld te verdiepen en die te uiten.

Praten over niet goed in je vel zitten, dat is niet altijd even makkelijk. Daarom braken mijn collega en ik het ijs door eerst onze eigen verhalen te delen met de jongeren. Hierdoor ontstond een meer veilige en open sfeer in de klas, waarin ook de stillere of kwetsbaardere jongeren hun verhaal durfden te delen. Vervolgens gingen leerlingen zelfstandig of samen aan de slag met deze stappen:

1. Mindmap

Om een gedeeld kader te scheppen, kregen leerlingen een mindmap met allerlei zaken die invloed zouden kunnen hebben op hoe ze in hun vel zitten. De jongeren konden aangeven welke onderwerpen ze belangrijk vinden en eigen onderwerpen toevoegen. De mindmaps zetten hun denken aan. Vervolgens nodigden we hen uit om via een collage associatief en vanuit hun gevoel aan te geven wat hen wel en niet helpt om zich goed te voelen.

2. Anekdote schrijven

Leerlingen zoomden in op een nare situatie waarin ze slecht in hun vel zaten. Ze beschreven wat er was gebeurd, en reflecteerden op wat anderen of zij zelf deden om die situatie te verbeteren. Vervolgens dachten ze na over wat hen toentertijd ook had kunnen helpen in die specifieke situatie. Kaartjes met helpende gedachten hielpen hen om positief en ondersteunend naar zichzelf en de mogelijke oplossingen te kijken.

3. Wat wil je meegeven aan de gemeente en partners

Concluderend schreven leerlingen een ansichtkaart naar de gemeente. Hiermee deelden ze hun boodschap met de gemeente op basis van hun eigen reflectieproces. Jongeren beschreven oplossingen, uitdagingen en soms zelfs een advies.

Vijf thema’s, 23 behoeften

Uit ons onderzoek haalden we vijf overkoepelende thema’s, over mentaal welzijn, waar de gemeente mee aan de slag kan:

• Bewegen en eten
• Samen dingen doen
• Eigen regie,
• Rust in mijn hoofd,
• Gelijkwaardigheid en respect

Binnen deze thema’s formuleerden we 23 specifieke behoeften waar de gemeente met hun sociale partners een rol kan pakken in de opvulling.

Het belangrijkste inzicht? Jongeren willen vooral eigenaarschap pakken op hun mentale welzijn. Geef hen de gelegenheid om zelf aan de slag te gaan. En besef dat ook de stille,  introverte jongeren naar een plek met gelijkgestemden snakken.

Inzichten voor professionals

Kijk voorbij het idee dat je “geen valse verwachtingen mag wekken”.

Van nature hebben gemeenten het gevoel constant te moeten leveren. Als gemeenten dus behoeften uitvragen, ontstaat er bijna automatisch de angst dat ambtenaren niet aan die verwachtingen kunnen voldoen. Dit staat empathie en écht luisteren in de weg. Precies wat we nodig hebben om behoeften op te halen. De oplossing? Begin bij vertrouwen en durf de verantwoordelijkheid te delen met jongeren. Zo ontstaat een gelijk speelveld en blijf je leren als gemeente.

Van leveren naar faciliteren

De meeste jongeren willen zelf de touwtjes in handen hebben. Daar kun je als gemeente op inspelen door jongeren handvatten te bieden waar ze zelf mee aan de slag kunnen. Als gemeente geef je vervolgens de kaders waarbinnen jongeren kunnen experimenteren en proberen. Zo ontstaat zelfredzaamheid en hoef je als gemeente niet alle verantwoordelijkheid alleen te dragen.

Ook aan de slag met jongerenparticipatie in jouw gemeente? Neem vrijblijvend contact op en we duiken samen in jouw vraagstuk.

Contact